Bán hàng giá rẻ Hồ Chí Minh

Các tay súng nổi dậy dòng Sunni bên chiếc xe quân sự của quân đội Iraq bỏ lại tại Fallujah ngày 9-1 - Ảnh: Reuters

Sau khi Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc (LHQ), hôm 10-1, duyệt y nghị quyết ủng hộ Chính phủ Iraq trước việc quân nổi dậy có dính dấp Al Qaeda chiếm giữ hai thành thị Fallujah và Ramadi, tình hình có vẻ vẫn còn giằng co. Tuy nhiên từ ngày 11-1, người dân tại Fallujah, sau nhiều ngày đi tị nạn đạn bom, đã bắt đầu quay trở về đô thị.

Một số cửa hiệu đã mở trở lại, đã thấy bóng dáng của cảnh sát giao thông, tuy nhiên ẩn sau những ngôi nhà loang lổ vết đạn vẫn còn những kẻ nổi dậy trang bị khí giới. Lực lượng quân đội Iraq chỉ phong bế vòng ngoài chưa thể tập kích vì lo ngại thiệt hại dân sự quá lớn. Người ta cũng chưa thể đoán biết bao giờ thì tình trạng   thảm xốp trải sàn   này mới được giải quyết khi mà các chuyên gia quân sự đánh giá rằng lực lượng quân đội Iraq thiếu cả kinh nghiệm, khí giới lẫn thông tin tình báo để dẹp lực lượng phiến quân.

Ngày 4-1, Tổ chức “Nhà nước Hồi giáo tại Iraq và Sham” (ISIL) đã làm chủ tỉnh thành Fallujah thuộc tỉnh al-Anbar của Iraq. Liền sau đó, các tay súng ISIL đánh chiếm thủ phủ tỉnh này là đô thị Ramadi nằm về phía tây. Al-Anbar, giáp ranh với Syria, là một trong bốn tỉnh tụ tập đông đảo nhất các dòng tộc theo dòng Hồi giáo Sunni ở Iraq.

Việc quân đội Mỹ hoàn toàn rút khỏi Iraq cuối năm 2011 đã tạo môi trường cho các mâu thuẫn phe nhóm, cốt yếu giữa người theo dòng Shiite đang nắm quyền với người theo dòng Sunni được dịp bùng phát trở lại. Chính quyền trung ương Iraq rất lúng túng xử sự với những hoạt động kháng cự của người Sunni tại các   đệm thảm chất lượng   địa phương. Chính phủ hầu như chỉ còn các bộ trưởng người Shiite hoạt động và trên thực tiễn là Shiite nắm toàn quyền bính pháp. Người Sunni cũng tẩy chay các cuộc họp quốc hội khiến cơ quan lập pháp này hầu như thua. Tình thế “buộc” Thủ tướng Nuri al-Maliki (người Shiite) càng rảnh tay thực thi hành pháp.

Người Sunni bị “mất” vị trí tại trung ương thì càng củng cố thần thế tại các địa phương thánh địa của họ. Các nhóm vũ trang tự phát trong các dòng tộc Sunni xuất hiện trở lại “để tự vệ”. Nhiều vụ đụng độ, thậm chí đổ máu, đã xảy ra giữa người Sunni biểu tình với lực lượng vũ trang của chính phủ khiến cuộc đối đầu càng thêm căng thẳng.

Trong nửa cuối năm 2013, các vụ đánh bom tự vẫn hầu như xảy ra hằng ngày tại Baghdad và nhiều thành thị khác, đặc biệt nhắm vào các khu vực đông người Shiite. Mới nhất là bữa qua (12-1), một vụ đánh bom xe tại Baghdad đã làm tám người thiệt mạng, 12 bị thương tại một điểm tuyển tân binh.

Sự “xuất hiện” của ISIL tại Fallujah và al-Anbar “bỗng nhiên” cuộn sự quan tâm của Mỹ, bởi một trong số mục tiêu ít oi của chiến lược Mỹ bây giờ tại Trung Đông là “chống khủng bố”. Mỹ chỉ quan tâm đến khủng bố, cũng như khí giới hủy diệt (hóa học và nguyên tử), bởi nó đe dọa các lợi. Của Mỹ ở bất cứ đâu.

ISIL xuất hiện tham chiến tại Syria, nay “chuyển lửa” về Iraq, trở nên một vấn đề   tham trai san ha noi   nghiêm trọng, bởi nguy cơ ISIL - al Qaeda manh tâm kiểm soát một khu vực rộng lớn nối liền miền đông Syria với miền tây Iraq.

Nhưng giải quyết vấn đề ISIL không đơn giản bởi tổ chức này có nền tảng xã hội tại địa phương, có trận mạc - khu vực kiểm soát nhất mực và có đồng minh là chiến trận Nusra (nhóm thánh chiến ra đời tại Syria tháng 12-2012 và tuyên bố kề với al-Qaeda, đã bị Mỹ xếp vào danh sách “các tổ chức khủng bố”). Hơn nữa, ISIL kiên cố được sự viện trợ của một số thế lực Sunni cực đoan tại chỗ cũng như từ phía môi trường Ả Rập xung quanh.

Năm 2008, quân đội Mỹ khó khăn lắm mới dẹp được al-Qaeda tại Iraq nhờ dựa vào chính người Sunni ôn hòa. Nhiều thủ lĩnh Sunni không chấp thuận sự khắc nghiệt của al Qaeda mà họ coi là “ngoại lai” (từ bên ngoài nhập   đệm   khẩu vào). Họ đã lập ra các nhóm vũ trang của các dòng tộc để chống lại al Qaeda. Từ các nhóm vũ trang đơn lẻ này, hình thành “Lực lượng thức tỉnh” của người Sunni ôn hòa.

Quân đội Mỹ đã nâng cấp “Lực lượng thức tỉnh”, cung cấp vũ khí, trả lương và yểm trợ hỏa lực cho lực lượng Sunni ôn hòa này trực tiếp đương đầu với al Qaeda. Đến năm 2010, Lực lượng Thức tỉnh có tới 100.000 tay súng. Nhưng sau khi Mỹ rút hết (năm 2011), chính quyền Nuri al-Maliki đã giải tán “Lực lượng thức tỉnh” vì coi đây là một “hiểm họa Sunni” đối với chính quyền Shiite.

Giờ đây chắc Mỹ cũng phải thuyết phục Thủ tướng al-Maliki dựa vào người Sunni ôn hòa để ứng phó với ISIL. Trên thực tiễn, người Sunni tại al-Anbar hiện nay tuy chống chính phủ al-Maliki nhưng cũng chống cự lại việc ISIL cướp chính quyền tại Fallujah. Mọi chuyện chỉ có thể ổn thỏa nếu người Shiite và Sunni thật sự hòa thuận với nhau trong một nước Iraq thống nhất.

NGUYỄN NGỌC HÙNG